DiÅŸ Hekimi Hakan ÃœNAL - Malatya

GÖMÜLÜ DİŞ
Gömülü diş; sürme zamanı gelmesine rağmen çeşitli sebeplerden dolayı ağızda yerini alamayan dişler için kullanılan bir terimdir. En sık gömülü kalan dişler halk arasında 20 yaş dişi olarak bilinen 3. büyük azı dişlerdir. Bazı durumlarda bu dişler hiç sürmezler tamamen gömülü kalabilirler. Bazı durumlarda kısmen sürerler ama ağızda normal yüksekliğe ulaşamazlar.

20 YAŞ DİŞİ NE TİP SORUN YARATIR
Gömülü kalan(tamamen) diş bulunduğu duruma ve forma göre yanındaki 2. büyük azı dişin köküne baskı yaparak ona zarar verebilir. Bunun dışında tam süremediği durumlarda kısmen sürmüş olduğu durumda ciddi enfeksiyonlara ve şiddetli ağrılara sebebiyet verebilirler. Bunun dışında bazı kistlere ve tümörlere yol açabilirler.

HER 20 YAŞ DİŞİ SORUN YARATIR MI?
Hepsi sorun yaratıp problemlere neden olmaz. Olmayabilir. Ama genelde belli sıkıntılara sebebiyet verirler.

NE YAPMAM GEREKÄ°R?
Ağrı, şişme, enfeksiyon şikayeti olan kişiler en kısa sürede çektirmek zorundadırlar. Hiçbir şikayet yoksa ileride oluşacak olası sorunları önlemek ve dişlerde yapabilecek çapraşıklık riskini ortadan kaldırmak amacıyla dişlerin alınması faydalı olacaktır.

20 YAŞ DİŞİ ÇEKİMİ ZORMUDUR?
Bazı 20 yaş dişleri sürmüş olan ya da yarı sürmüş olanlar normal diş çekimi prosedürü ile alınabilmektedir. Ancak gömülü olanları ise cerrahi müdahale ile çıkarılmaktadır. Cerrahi müdahalede dişeti açılarak çene kemiği ve çevre dokular uzaklaştırılarak dişe ulaşılır ve diş alınır. Daha sonra dikiş atılır. Operasyon sonrasında o bölgeyi temiz tutmak ve diş hekimi tarafından verilen ilaçları kullanmak gerekmektedir.

ÇEKİM SONRASI NE YAPMALIYIZ?
- Çekim sonrasında hekiminiz tarafından çekim yerine konan gaz tamponu 30 dakika ısırın.
- Tükürmemeye ve ağzınızı ilk 1 saatlik sürede çalkalamamaya özen gösteriniz.
- Kesinlikle aspirin yada kan sulandırıcı ilaç içmeyiniz
- Çekim sonrası 2 saat kadar hiçbir şey yemeyin. Sıcak şeyler yiyip içmeyin.
- Çekim sonrası sigara içmeyin.
- Çekim sonrası yüksek yastıkla yatarak istirahat edebilirsiniz.
- Çekim sonrası şiddetli ağrı, şişme ve aşırı kanama durumunda diş hekiminize hemen başvurunuz.

Tükrük ağız içindeki 3 büyük ve çok sayıdaki küçük tükrük bezlerinden salgılanan bir sekresyondur. 1 günde ortalama olarak 1- 1.5 litre tükrük salgılanır. Tükrük üretildiği bezlerden kanalcıklar vasıtasıyla ağız boşluğuna taşınır. Bu kanalcıklar dil altında ve üst 1. büyük azı dişlerinin yanak tarafında ağza açılır. Tükrüğün içeriğindeki kalsiyum tuzları nedeniyle ağza açıldığı yerlerde daha fazla diştaşı oluşur.

Tükrük ağız boşluğunun önemli koruyucularından biridir.

• Tükrük ağız boÅŸluÄŸunun yıkanmasını saÄŸlar.
• İçerdiÄŸi organik ve inorganik maddelerin koruma potansiyeli mevcuttur.
• Tükrük sürme sonrası diÅŸin olgunlaÅŸması için gerekli olan mineralleri saÄŸlar.
• Yiyeceklerin yumuÅŸatılmasına ve yutulmasına yardım eder.
• İçerdiÄŸi bazı enzimler sayesinde antibakteriyel etki oluÅŸturur.

Dudak ve dil hareketlerini kolaylaştırarak konuşmaya yardımcı olur. Ağzı nemli tutar.

Süt dişleri alttan gelen daimi dişlerin baskısıyla köklerinin erimesi sonucu düşer. Fakat bazen süt dişleri bir darbe sonucu veya çürük nedeni ile çekime bağlı olarak zamanından önce kaybedilebilir. Süt dişi erken kaybedildiğinde, her iki yanındaki dişler çekim boşluğuna doğru eğilir, karşı çenedeki dişler bu boşluğa doğru uzar. Bu durumda alttan gelecek sürekli diş için gerekli mesafe kaybedilmiş olur, daimi dişlerde çapraşıklık meydana gelir.

Erken süt dişi kayıplarında, alttan gelen daimi dişin yerini korumak amacıyla yer tutucu olarak adlandırılan apareyler kullanılır. Yer tutucular, komşu dişlerin çekim boşluğuna hareket etmelerini önleyerek sabit kalmalarını sağlar. Yer tutucular pasif apareylerdir, hiçbir şekilde dişlere kuvvet uygulamazlar.

Yer tutucular iki şekilde uygulanır.

Sabit Yer Tutucular: Tek diş eksikliğinde kullanılır. Adından da anlaşılacağı gibi sabittir, hasta çıkartamaz.

Hareketli Yer Tutucular: Birden fazla süt dişi eksikliğinde kullanılırlar. Hasta apareyi takıp çıkartabilir

Parsiyel, bölümlü protezler: Kısmi diş eksikliğinde özel akrilik ve metallerin kombinasyonu ile yapılan kroşe (kanca) adı verilen metal parçaları ile dişe tutunmayı sağlayan protez çeşididir.

Bir tam veya bölümlü protez kullanan hastanın dikkat etmesi gereken noktaları şu şekilde sıralayabiliriz:

    • Protezlerinizi her yemekten sonra çıkararak iç ve dış yüzeylerini dış fırçası + sabun kullanarak temizleyiniz. . Mutlaka dış fırçası ve sabunla iç ve dış yüzeylerini temizleyiniz.

    • Temizlerken kayganlaşan protezi tutmakta zorlanıyorsanız ve protezinizi düşürmekten endişeleniyorsanız yumuşak bir örtü üzerinde bu işlemi yapınız. Bu ufak önlem protezinizin düşerek kırılmasına engel olacaktır.

    • Diş macunu protezinizin dış yüzeyindeki cilasının kaybolmasına sebep olmaktadır. Eğer kullandığınız protezin cilasında bir kayıp var ise bu yüzeye mikroorganizmaların tutulması için ortam sağlayarak protezinizin temizliğini güçleştirecektir. Böyle bir durumda diş hekiminize baş vurarak durumun hekiminiz tarafından düzeltilmesini isteyiniz.

    • Protez temizliÄŸinde, farklı amaçlar için üretilen her türlü temizlik maddelerini çamaşır suyu, bulaşık ve çamaşır deterjanları…vs kesinlikle kullanmayınız. Bu maddeler protezin yapısını bozmakla birlikte genel saÄŸlık açısından da son derece tehlikelidir.

    • Protez temizliği için özel olarak üretilen tablet veya solüsyonları üretici firmanın talimatlarına göre dikkatli bir şekilde kullanabilirsiniz.

    • Protezin üzerine yarleştiği ağız içi dokularının temizliği de son derece önemlidir. Protezinizi temizledikten sonra temiz olmayan bir ağıza yerleştirdiğiniz taktirde yapmış oldunuz temizlik boşa gidecektir.Protezlerinizi çıkartıp temizledikten sonra ağız içindeki dişsiz alanları yumuşak bir diş fırçası veya gazlı bez ile temizleyiniz. Şayet ağızınızda bazı dişleriniz var ise onlarıda mutlaka diş fırçası ve diş macunu ile temizleyiniz.

    • Bölümlü protezlerde protezin ağızdaki mevcut dişlere tutunmasını sağlayan kroşelerin temizliği ağızdaki dişlerin korunması açısından son derece önemlidir. Kroşelerin etrafındaki ve iç yüzeyindeki besin artıkları temizlenmediği taktirde dişlere zarar verecektir. Her yemekten sonra mutlaka temizlenmelidir.

    • Protezlerinizi çıkardığınızda mutlaka su dolu bir kap içerisinde saklayınız.

    • Diş hekimlerinizin kontrolü altında olmadan protezlerinizde siz veya bir başkası aşındırma, ilave tamir gibi işlemler kesinlikle yapmayınız/yaptırmayınız. Protezinizle ilgili herhangi bir probleminiz olduğunda derhal diş hekiminize başvurunuz.

    • Her üç ayda bir kez düzenli olarak diş hekiminize kontrole gidiniz. Bu kontroller ilerde olabilecek problemlerin önlenmesine yarayacaktır.

Unutmayınız ki protezlerinizin de bir ömrü vardır ve en az iki en fazla beş yılda bir yenilenmesi gerekmektedir. Aksi halde değişen dokulara protezinizin uyumu bozulacak ve kullanımı güçleşecektir.

Tam (Total) Protez: Ağzında hiç dişi kalmamış hastalara yapılan protez olarak adlandırılmaktadır. Tam protezler genellikle akril adını verdiğimiz bir maddeden, çok nadir ve çok özel durumlarda da metal destekli olarak yapılmaktadır. Bu yapının üzerine yerleştirilen yapma dişlerde genellikle akril materyalinden hazır olarak piyasada bulunmaktadır. Tam protezlerde porselen dişlerin kullanılması özel durumlara bağlı olarak tercih edilmektedir. Bu nedenle, kullanılacak materyale hekiminizin karar vermesi en uygun yoldur.

Tam protez, hem sadece ağzınızdaki yumuşak dokulardan destek alacağından hem de psikolojik olarak doğal dişlerinizin hepsini kaybetmenin rahatsızlığından, kullanması en zor olan protez tipidir. Çiğneme, tat alma, bazı besinleri yeme zevkinden yoksun kalmanızın yanında, birde kullanma sırasında ortaya çıkacak problemler sizi rahatsız edecektir. Ancak şunu kabullenmek zorundasınız; siz artık bir tam protez hastasısınız, bundan sonra bu protezi taşıyan çene kemiklerinizi ve yumuşak dokularınızı çok iyi korumalısınız. Çenelerinizde dişleri tutan kemikler, diş kayıplarından sonra belli bir miktarda yükseklik kaybetmektedir. Bu yükseklik kaybı hayat boyu hiç durmadan devam edecektir. Kemikteki bu erimenin azalması sizin hekiminizin önerilerine uymanıza bağlıdır.

Parsiyel, bölümlü protezler: Kısmi diş eksikliğinde özel akrilik ve metallerin kombinasyonu ile yapılan kroşe (kanca) adı verilen metal parçaları ile dişe tutunmayı sağlayan protez çeşididir.

PROTEZE ALIÅžMAK

Protez kullanımına alışmak biraz zaman alır. Bu süre yaklaşık 2 ay sürmektedir. Bazen hastaların protezlerini çıkarmadan belli bir süre takmaları gerekebilir. Bu sayede hekim hastanın rahatsız olduğu yerleri belirler ve protezin daha rahat ve iyi oturması için belli düzeltmeler yapabilir.

Yemek Yeme: Kullandığınız tam protez ile normal diÅŸlerinizdeki kadar kuvvetli çiÄŸneme yapamazsınız. Özellikle ön diÅŸlerinizi kullanarak ısırmamalısınız, çünkü bu hareket protezinizi oynatacaktır. Yine protezinizin ön diÅŸlerini kullanarak iplik koparma, ağızda iÄŸne, çivi gibi maddeler tutmak yapay diÅŸleri aşındırabilir. Yemek yerken lokmaları küçük parçalar halinde kesmeli, arka diÅŸlerin üzerine yerleÅŸtirmeli ve iki tarafı kullanarak çiÄŸnemelisiniz. BaÅŸlangıçta size zor gelecek olan bu yemek yeme ÅŸekline zamanla alışabilirsiniz. Çok sert (kabuklu kuruyemiÅŸ gibi…) gıdalar protez diÅŸlerinde kırılmalara neden olabilir, çok yapışkan (sakız, taze ekmek gibi…) gıdalar protezinize yapışarak yerinden oynatabilir, sigara, çay, kahve, asitli içecekler protezinizde renk deÄŸiÅŸikliklerine neden olabilir.

Konuşma: Tam protez kullanmanız, konuşmanızda bazı değişikliklere neden olabilir. Daha önceden protez kullansanız bile yeni protez eskisinden farklı olacağından bu gibi sorunlarla karşılaşmanız doğaldır. Konuşma değişikliklerinin düzelmesi bazı durumlarda hastanın çiğnemeye alışmasından da uzun sürebilmektedir. Yüksek sesle gazete, kitap okumak veya konuşmak değişikliklerin düzelmesini daha da hızlandırabilir. Ancak en önemlisi; değişiklikleri devamlı düşünmemek, devamlı kontrol etmemek, unutmaya çalışmak ve zaman içerisinde alışmaya bırakmaktır.

Sabit Protez: Kron ve köprü protezini tanımlamak amacıyla kullanılan genel terimdir. Diş eksikliklerinde fonksiyon olarak en fazla tercih edilen protez tipidir. Ancak diş eksikliğinin bulunduğu bölgeye göre bazen yapılması mümkün değildir. Sabit protez yapılırken ağızdaki bazı dişlerin destek olmak amacıyla küçültülmeleri genellikle hastaların endişe duyduğu bir işlemdir.

Kron: Tek bir diş üzerine yapılan protez tipidir. Diş hekimi tarafından doğal diş küçültülerek uygulanır ve hasta tarafından çıkartılamaz.

Köprü: Diş eksikliği olan bir bölgenin her iki tarafındaki doğal dişlerden destek alınarak eksik diş veya dişlerin yerine konulması için yapılan protez tipidir.

Bilinen eski Porselen restorasyonlar, dayanıklılığı ve sağlamlığı arttırmak için, metal bir alt yapının üzerinde hazırlanıyorlardı. Yapılan çalışmalar sonucunda, Diş Hekimliğinde kullanılan porselen geliştirilerek, metal desteğe gerek kalmadan kullanılabilir hale getirilmiştir.
     Porselenin metal bir desteğe gerek olmadan kullanılması sonucunda yapılan restorasyonlarda, doğal diş görünümüne çok yaklaşan sonuçlar elde edilebilmektedir. Bunun sonucunda da mükemmele yakın estetik ve estetikle doğru orantılı hasta memnuniyeti ortaya çıkmaktadır.
Yöntem, kronlarda (tek diş kaplamaları), dolgularda, ön dişlerin ön yüzlerine yapılan Veneerlerde ve kullanılan Metal Desteksiz Porselen tipine göre kısa-uzun köprülerde başarıyla kullanılabilmektedir.

AvantajlarI:

Olağanüstü estetik: Doğal yapıyla mükemmel uyum sağlar ve doğal diş görünümü verir. Metal bir alt yapı üzerine yapılmadığı için, ışık geçirgenliği doğal dişe çok yakındır.

Mükemmel kenar uyumu: Geliştirilmiş yapısal özelliği sayesinde, diş eti bölgesiyle ve üzerine yerleştirildiği doğal dişle uyumu çok iyidir. Bu sayede üzerine yapıldığı doğal dişi ikincil çürüklerden korumaktadır.

Geliştirilen yapısıyla dayanıklılık: Kronlarda, dişlerin ön ve çiğneyici yüzlerinde uzun yıllar problem yaratmadan kullanılabilir.

Biyolojik uyumludur. Diş etine ve çevre dokulara zarar vermez.

Aşınması diş minesiyle aynıdır.

Dişlerin ön yüzlerine yapışan porselen tabakalardır. En estetik işlemlerden bir tanesidir. Bu estetik dişten kaldırılan dokular çok az olmasından kaynaklanmaktadır. Dişin ön yüzünden 0,5 mm civarında kaldırmak yeterlidir. Daha sonra porselen veneer istenen form ve renkte hazırlanarak dişin ön yüzüne yapıştırılır. Çok ince olmaları ve metal içermedikleri için çok esnektirler.

HANGÄ° DURUMLARDA LAMÄ°NATE VENEER YAPILABÄ°LÄ°R?
- Renklenmelerde ve özellikle diş beyazlatma yöntemleriyle sonuç alınamayan ileri derecedeki renklenmelerde
- Ayrık dişleri (diastema) kapamak için
- Ön dişleri kırık olanlarda
- Dişlerin üst yüzeyi aşınmış olanlarda
- Rengi ve yapısı bozulmuş eski dolguların düzeltilmesinde
 

KÄ°MLERE YAPILABÄ°LÄ°R?
Hemen hemen herkese yapılabilir. Belirtilen sebeplerden dolayı rahatsızlığı olan kişilere yapılabilir. Ancak çene bozuklukları diş sıkma alışkanlığı, kalem ısırma gibi kötü alışkanlıkları olan kişilere hekim uygun görürse yapılabilir.

LAMÄ°NATE VENEERÄ°N AVANTAJLARI
- Yapılabilecek en konservatif tedavilerden bir tanesidir.
- Tedavi süresi kısadır, 2-3 seansta yapılabilir.
- Işık geçirme özelliği olduğu için doğal dişten ayırmak mümkün değildir.
- Kahve, sigara, çay gibi etkenlerle renk değiştirmez.
- Aşınmaya karşı direnci yüksektir.

LAMÄ°NATE VENEERÄ°N DEZAVANTAJLARI
- Diğer tedavi yöntemlerine göre maliyeti yüksektir.
- Hassas bir tekniktir. Dikkat gerektirir.
- İyi bir hekim ve diş teknisyeni çalışması gerekir.

ESTETÄ°K DOLGULAR NASIL YAPILIR?
Kompozit dolgular, hazırlanmış kavitelere tabaka tabaka yerleştirilir ve her tabaka özel bir ışık ile sertleştirilir. Bu işlem bitince kompozit dolgular dişe göre şekillendirilir ve düzeltilir. Bütün bu işlemler amalgam dolgu işleminden daha uzun sürer. Ancak daha estetiktir

ESTETÄ°K DOLGUNUN AVANTAJI?
Bu dolguların en büyük avantajları estetik olmalarıdır. Ayrıca bu dolgular dişlere iyice bağlandığı için diş dokularını destekler, kırılmaları ve sıcaklık geçmesini engeller. Kompozitler, yalnızca çürükleri restore etmek için değil, dişlerin rengini ve biçimini değiştirmek için de kullanılabilmektedirler. En önemli dezavantajı aşınmaya karşı amalgam dolgular kadar dirençli olmamalarıdır. Dolguların renkleri, kahve, çay gibi boyayıcı yiyeceklerle de hafifçe değişebilmektedir.

Bu materyallerle ön dişlerde çok büyük kayıplar restore edilebilmekte bu nedenle hastaların ısırmada dikkatli olmalarının bu restorasyonların ömrünü uzatacağının da anlatılması

Çocuğumun dişlerinin çürümesini önlemek için ne yapmam gerekiyor?
Bu soru diş hekimlerinin en sık karşılaştığı sorulardan bir tanesidir. Günümüzde modern diş hekimliğindeki gelişmeler sayesinde dişleri çürükten korumak oldukça kolaylaşmıştır. Diş çürüklerinden korunmada en etkili uygulamalarından bir tanesi de Fissür Örtücülerdir. Peki, Fissür Örtücü nedir? Nasıl uygulanır? Ağrılı bir işlem midir?

Fissür Örtücü azı diÅŸlerinin çiÄŸneme yüzeylerini örten ve diÅŸleri çürüğe karşı koruyan akıcı kıvamda bir maddedir. Genellikle çocuklarda 6 yaÅŸ diÅŸleri (1. Büyük Azı diÅŸleri) 5 ile 7 yaÅŸları arasında sürer. 2. büyük azı diÅŸleri (12 yaÅŸ diÅŸleri) ise 11-14 yaÅŸları arasında ağızda görülmeye baÅŸlarlar. Yapılan araÅŸtırmalar diÅŸ çürüklerinin % 90′ının büyük azı diÅŸlerinin çiÄŸneme yüzeylerinde bulunan küçük, derin ve dar girintilerden (Pit ve Fissürler) baÅŸladığını belirtmektedir. DiÅŸler ilk sürdükleri zaman diÅŸ minesi tam olarak kalsifiye olmadığından, (olgunlaÅŸmadığından) yeni sürmüş diÅŸler genellikle çürüğe karşı daha dirençsiz ve çürük oluÅŸumuna yatkındırlar. Fissür Örtücülerin uygulanması için en ideal zaman bu diÅŸlerinin sürdüğü ilk aylardır. Ayrıca çocuÄŸunuzun ilk diÅŸleri olan süt diÅŸleri de Fissür Örtücülerle çürüğe karşı korunabilir. EÄŸer çürük diÅŸ, minenin alt tabakası olan dentin bölgesine ilerlemiÅŸ ise, Fissür Örtücüden ziyade koruyucu bir restorasyon (dolgu) olan PRR (Preventive Resin Restoration) yapılması çocuÄŸunuzun ağız diÅŸ saÄŸlığı açısından daha uygun olabilir. Unutulmamalıdır ki diÅŸ çürükleri özellikle çocuklarda daha doÄŸrusu yeni sürmüş genç diÅŸlerde çok hızlı ilerlemektedir. Bu sebepten dolayı Fissür Örtücülerin zaman kaybedilmeden uygulanması çok önemlidir.

Fissür Örtücü uygulamaları ağrısız ve son derece kolay bir işlemdir. Sadece tükürük akışının fazla olduğu, bulantı refleksi ve ağzın istenilenden daha az açıldığı durumlarda uygulama zorlaşabilir. Çocukların diş hekimi korkusu hepimizce bilinen bir durumdur. Fissür Örtücü uygulamaları sayesinde çocukların diş hekimi korkusu önemli ölçüde azaltılabilir. Bu uygulama ile, Pedodontist-Çocuk-Aile (Pedodontik Üçgen) ilişkisi de en üst seviyeye çıkarılabilir.

Fissür Örtücü Uygulanması

Öncelikle Fissür Örtücü uygulanacak diş Rubber Dam (Lastik Örtü) veya pamuk tamponlar ile tükürükten izole edilir. Bu işlem Fissür Örtücünün diş yüzeyine tutunabilmesi için çok önemlidir. Daha sonra jel kıvamında olan yüzey pürüzlendiricisi diş üzerine sürülerek uygulanacak bölge hazırlanır. Akıcı kıvamdaki Fissür Örtücü dişe uygulanır ve mavi ışık (Işınlı Dolgu Cihazı) yardımıyla sertleşmesi sağlanır. Bütün bu işlemler yaklaşık 3-5 dakika sürer ve işlem esnasında çocuğunuz hiçbir ağrı hissetmez. Fissür Örtücü uygulamasından sonra çocuğunuz eğer isterse hemen bir şeyler yiyip içebilir.